Political Pedia  >   Πολιτικές δολοφονίες

Εμπρησμός του Κάμπελ

Ο συνοικισμός Cambell δημιουργήθηκε αμέσως μετά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά τη διάρκεια του οποίου ο χώρος είχε χρησιμοποιηθεί ως στρατόπεδο Ινδών στρατιωτών της Μ. Βρετανίας. Μετά τον πόλεμο, η έκταση αγοράστηκε από τον επιχειρηματία Κάμπελ και στη συνέχεια από την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης, για να στεγάσει Εβραίους πυροπαθείς και άστεγους της πόλης.

Με τον εμπρησμό του εβραϊκού συνοικισμού Cambell το ισραηλιτικό στοιχείο της Θεσσαλονίκης ήρθε πάλι στην επικαιρότητα. Ήταν μια εθνική φιγούρα, που έπαιζε πάντοτε το ρόλο της στην τοπική κοινωνία, αλλά και στα πολιτικά πράγματα της Ελλάδας.

Η Ισραηλιτική Κοινότητα είχε μια μακραίωνη παρουσία σ’ όλο τον ιστορικό χρόνο της Θεσσαλονίκης. Κατά περίεργο τρόπο, συχνά οι επιδιώξεις της δεν ταυτίζονταν με εκείνες των Ελλήνων. Στην τουρκοκρατία διατηρούσε άριστες σχέσεις με την Πύλη και κατείχε ιδιαίτερα προνόμια. Και ήταν γνωστές οι αντιδράσεις των Ισραηλιτών στην κατάκτηση της πόλης από τον ελληνικό στρατό. Στην πραγματικότητα απέβλεπαν στη μετατροπή της Θεσσαλονίκης σε αυτόνομη εβραϊκή πόλη. Στον ελληνοβουλγαρικό ανταγωνισμό η στάση τους ήταν μάλλον φιλοβουλγαρική.

Τα συμφέροντά τους θίχτηκαν άμεσα από την παρουσία των Ελλήνων της Μικράς Ασίας, που είδαν να περιορίζεται ο χώρος των δραστηριοτήτων τους και φυσικά το κέρδος τους. Αλλά αυτό δεν μπορούσε να επιτρέψει τις ακρότητες. Οι διαφορές περιορίζονταν σε θρησκευτικό, κοινωνικό και οικονομικά επίπεδο.

Το λάθος της πολιτείας ήταν ότι το 1928 οι Εβραίοι ψήφιζαν σε ιδιαίτερα εκλογικά τμήματα. Αυτό, εκτός από τη ρατσιστική οσμή που ανάδυε, αναγόρευε την εβραϊκή εθνότητα σε ιδιαίτερη πολιτική δύναμη που τη διεκδικούσαν και οι βενιζελικοί και οι αντιβενιζελικοί πολιτευτές. Έτσι η διακριτή πια εκλογική συμπεριφορά τους έδωσε την ευκαιρία σε ορισμένες οργανώσεις να δημιουργήσουν ένα αντιεβραϊκό κλίμα.

Το κλίμα αυτό έπαιρνε άλλοτε θρησκευτικό και άλλοτε πολιτικό χαρακτήρα. Ο θρησκευτικός χαρακτήρας κατέληγε σε μποϋκοτάζ εναντίον εβραϊκών επιχειρήσεων. Στον πολιτικό τομέα, οι βενιζελικοί εναντιώνονταν στους Ισραηλίτες γιατί οι εβραϊκές ψήφοι εξέλεξαν δήμαρχο προσκείμενο στο Λαϊκό Κόμμα.

Η αντιπαράθεση πήρε μεγαλύτερες διαστάσεις με την προβολή της ταινίας Βασιλεύς των Βασιλέων. Οι Ισραηλίτες αντέδρασαν γιατί θεώρησαν ότι η ταινία προσέβαλε το γένος τους. Ακολούθησαν διάφορα μικροεπεισόδια μεταξύ Ελλήνων και Εβραίων που η κάθε πλευρά υπερασπίζονταν τη μία ή την άλλη άποψη. Δεν στάθηκαν, όμως, ικανά να ταράξουν τις σχέσεις ανοχής των δύο πλευρών που υπήρχαν για χρόνια.

Το καλοκαίρι του 1930 ένα γεγονός όξυνε τις σχέσεις Ελλήνων και Εβραίων: Η Ισραηλιτική Κοινότητα της Θεσσαλονίκης και η οργάνωση Μακαμπή δέχτηκαν πρόσκληση να παραστούν στο Διεθνές Συνέδριο των Μακαμπή στη Σόφια της Βουλγαρίας. Αποδέχτηκαν την πρόσκληση και έστειλαν αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Θεσσαλονικιό Ισαάκ Κοέν. Όμως, όπως μαθεύτηκε, ο Κοέν παρακολούθησε στη Σόφια και τις εργασίες του Συνεδρίου της Νεολαίας του Μακεδονικού Κομιτάτου, όπου επικρότησε τις ανθελληνικές θέσεις του Συνεδρίου για δημιουργία Μακεδονικού Κράτους από την περιοχή της Νύσσης και των Σκοπίων μέχρι τη Θεσσαλονίκη.

Επίσημα έγραφα της Μακαμπή, που είδαν το φως της δημοσιότητας, αποκάλυπταν ότι η ενέργεια του Ισαάκ Κοέν να παρευρεθεί στο συνέδριο του Μακεδονικού Κομιτάτου έγινε με απόφαση του παραρτήματος της Μακαμπή Θεσσαλονίκης.

Το γεγονός αυτό έδωσε επιχειρήματα κατά των Εβραίων στις οργανώσεις Εθνική Ένωσις Ελλάς (Ε.Ε.Ε.), Εθνική Παμφοιτητική Ένωσις (Ε.Π.Ε.), Μακεδονομάχοι «Παύλος Μελάς», Ακρίται, Εθνική Οργάνωσις Εργατών κ.ά.. Την πρωτοβουλία, όμως, των κινήσεων είχαν οι δύο πρώτες.

Διαβάζουμε στο βιβλίο του Αντ. Λιάκου Η εμφάνιση των νεανικών οργανώσεων:
«Από τα 1925 άρχισαν επίσης να παρουσιάζονται και να πυκνώνουν στην πόλη οι φασίζουσες ή φασιστικές οργανώσεις. Κύριο χαρακτηριστικό τους, ο έντονος αντικομμουνισμός και ο αντισημιτισμός. Ήδη από το Δεκέμβριο του 1923, την επομένη της νίκης των δημοκρατικών, ιδρύθηκε ο Κεντρικός Σύνδεσμος της Αντιεβραϊκής Νεολαίας με στόχο τους Εβραίους της πόλης που απέσχαν στις εκλογές. Οι σημαντικότερες από τις οργανώσεις αυτές ήταν η Εθνική Ένωση Ελλάς (1927) και η Αντικομμουνιστική Οργάνωση Νέων Μακεδονίας – Θράκης (1931).

Η πρώτη, γνωστή ως ΕΕΕ, ήταν στρατιωτικά οργανωμένη: η νεολαία της οι Άλκιμοι, φορούσαν χαλύβδινα κράνη και ομοιόμορφες στολές. Έκαναν επιθέσεις, πολλές φορές αιματηρές, εναντίον των Εβραίων, των εργατικών και των κομμουνιστικών συγκεντρώσεων, καθώς και των εκδηλώσεων των άλλων νεολαιών με αποκορύφωμα την πυρπόληση της εβραϊκής φτωχογειτονιάς Cambell το 1931 και την πορεία στην Αθήνα το 1933 – αντιγραφή της πορείας του Μουσολίνι στη Ρώμη. Η εμφάνιση φασιστικών οργανώσεων στη Θεσσαλονίκη δεν είναι φαινόμενο δυσεξήγητο.

Σε στερημένες μάζες συχνά η παρουσία μιας ξένης μειονότητας χρησιμεύει για να της αποδοθούν οι ευθύνες της ανεργίας, της έλλειψης στέγης και της ακρίβειας. Η διαφορετική θρησκεία και γλώσσα, στην περίπτωση των Εβραίων, ή η διαφορετική ιδεολογία, στην περίπτωση των κομμουνιστών, μπορούσε να τους κάνει στόχο επιθετικότητας από μια μάζα που έβρισκε στο ρόλο του φρουρού μιας φανταστικής παραδοσιακής τάξης το αντιστάθμισμα και το κύρος που τους αφαιρούσε η υλική της αθλιότητα στην καθημερινή ζωή.

Οι παρατηρήσεις αυτές, που δεν ισχύουν μόνο για την περίπτωση της Θεσσαλονίκης, εξηγούν το γεγονός πως η πλειοψηφία των μελών των φασιστικών οργανώσεων στη Βόρεια Ελλάδα είχαν προσφυγική προέλευση. Άλλωστε η βενιζελική παράταξη, της οποίας οι πρόσφυγες κυρίως αποτελούσαν στη Βόρεια Ελλάδα την εκλογική της πελατεία, είχε δεσμούς με τον αντισημιτισμό, και οι αρχές έδειχναν ανοχή στη δράση των φασιστικών οργανώσεων εξαιτίας του ενεργού αντικομμουνισμού τους».

Μετάβαση σε: Επόμενη >>