Political Pedia  >   Πολιτικές δολοφονίες

Εμπρησμός του Κάμπελ

Μετά την εισβολή στα γραφεία της Μακαμπή, οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης, τρομοκρατημένοι από τα συμβάντα, δημιούργησαν δίκτυο περιφρούρησης, ιδιαίτερα στους εβραϊκούς τενεκεδομαχαλάδες της πόλης. Όμως την 28 Ιουνίου παρόμοια επεισόδια με τους ίδιους δράστες ξεσπούν και στον εβραϊκό συνοικισμό Χαριλάου αρ. «6» από Εβραίους οπλισμένους με λοστούς και ρόπαλα, με πολλούς τραυματίες και από τις δύο πλευρές. Ανάμεσα στους τραυματίες των δραστών ήταν δύο στρατιώτες και ένας υπολοχαγός.

Την επόμενη ημέρα και ενώ τα πνεύματα ήταν οξυμένα, τα γεγονότα επαναλαμβάνονται επιδεινούμενα. Η κατάσταση οξύνθηκε ακόμη περισσότερο, όταν οι Εβραίοι τοποθέτησαν φρουρές από δικούς τους ανθρώπους σε διάφορες εβραϊκές συνοικίες της πόλης. Στις 11.00 το βράδυ της 29 Ιουνίου 1931, φανατικοί μελανοχίτωνες Τριεψιλίτες εθνικιστές, μέλη των οργανώσεων Ε.Ε.Ε. και της Ε.Π.Ε., μαζί με πρόσφυγες της Καλαμαριάς, πυρπολούν τον εβραϊκό συνοικισμό Cambell στην ανατολική Θεσσαλονίκη, κοντά στο Ντεπό, προκαλώντας σοβαρές καταστροφές αλλά και πανικό στους φτωχούς κατοίκους του.

Οι Εβραίοι έτρεχαν προς όλες τις κατευθύνσεις για να σωθούν και επιτίθεντο σε κάθε άνθρωπο που έβρισκαν μπροστά τους, ενώ και στις γύρω συνοικίες δημιουργήθηκαν εστίες επεισοδίων.
Το γεγονός συντάραξε ολόκληρη την Ελλάδα και ιδιαίτερα την κοινωνία της Θεσσαλονίκης. Η φωτιά σβήστηκε έγκαιρα από την Πυροσβεστική, αλλά εκατοντάδες φτωχοί Εβραίοι του συνοικισμού Cambell έμειναν άστεγοι. Περίπου 54 κατοικίες, μια εβραϊκή συναγωγή και ένα εβραϊκό σχολείο καταστράφηκαν. Υπήρξε ένας νεκρός και δεκάδες τραυματίες.

Η αναφορά του αστυνομικού διοικητή, που πληροφορούσε το υπουργείο Εσωτερικών για τα γεγονότα, δεν είναι ξεκάθαρη για το ζήτημα: Ποιος έβαλε τη φωτιά; Κανείς δεν μπορεί να μιλήσει με βεβαιότητα. Μετά τον εμπρησμό και οι δύο πλευρές ηρέμησαν. Η προοπτική της δίκης που θ’ ακολουθούσε έδινε σε όλους την εντύπωση της δικαιοσύνης, για διαφορετικούς λόγους σε κάθε πλευρά.

Η επόμενη μέρα ξημέρωσε με διαφορετικές αντιδράσεις απ’ αυτές που θα περίμενε κανείς. Οι εθνικιστικές οργανώσεις, με ανακοινώσεις τους, ζητούσαν από τα μέλη τους να απέχουν από ταραχές. Η εφημερίδα Μακεδονία προσπάθησε να συμβουλέψει και, ίσως, να αποπροσανατολίσει τους αναγνώστες της. Και βρήκε τρόπο να ξεφύγει από το θέμα του Cambell. Η εύκολη λύση, ο κομμουνιστικός κίνδυνος. Εναντίον του έπρεπε να στραφούν οι εθνικιστικές οργανώσεις. Ίσως, για να σταματήσει, προσωρινά, η αντισημιτική προπαγάνδα, ίσως, για να προτρέψει τις αρχές που θα έπρεπε να στρέψουν τις έρευνες για τους δράστες του εμπρησμού.

Το ενδεχόμενο επιβολής στρατιωτικού νόμου τέθηκε εκ νέου. Οι στρατιωτικές αρχές και ο γενικός διοικητής όμως ήταν αντίθετοι, θεωρώντας ότι το μέτρο αυτό θα όξυνε ακόμα περισσότερο την κατάσταση.
Την 1η Ιουλίου 1931 η εφημερίδα Ελεύθερον Βήμα έγραφε:
«… 100 κομμουνισταί με μαύρας σημαίας επωφεληθέντες της απουσίας αστυνομικής δυνάμεως από ορισμένους δρόμους, εσχημάτισαν διαδήλωσιν εις την διασταύρωσιν των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας, ζητωκραυγάζοντας υπέρ των Ισραηλιτικών και καταφερόμενοι κατά των εθνικών οργανώσεων».

Τελικά την 2 Ιουλίου η αναστάτωση που προκλήθηκε εκτονώθηκε και η γενική διοίκηση διέθεσε το ποσό των 500.000 δρχ. για την αποκατάσταση των ζημιών. Παράλληλα οι αρχές της πόλης έκαναν έκκληση στους Εβραίους να επιστρέψουν στις εστίες τους.

Η ισραηλιτική κοινότητα με ανακοινώσεις στον τοπικό Τύπο απάλλαξε τις αστυνομικές και δικαστικές αρχές της συμπρωτεύουσας από τις όποιες ευθύνες καταλογίσθηκαν σε αυτές. Ωστόσο αργότερα ο Γονατάς κατηγορήθηκε ως ηθικός αυτουργός για τον εμπρησμό του συνοικισμού. Λίγο μετά απομακρύνθηκε από τη γενική διοίκηση Μακεδονίας και ανέλαβε την προεδρία της Γερουσίας στην Αθήνα. Ο συνοικισμός Cambell μετονομάσθηκε σε συνοικισμό Στυλιανού Γονατά και αυτό αποδίδεται στην επιρροή που ασκούσε η ΕΕΕ στο δημοτικό συμβούλιο της πόλης.

Το θέμα του εμπρησμού του εβραϊκού συνοικισμού Cambell Θεσσαλονίκης από ακραία εθνικιστικά στοιχεία και στελέχη της οργάνωσης ΕΕΕ συζητήθηκε στη Βουλή την 11η Δεκεμβρίου 1931. Το έφερε ο Αλέξ. Παπαναστασίου ασκώντας δριμεία κριτική στην κυβέρνηση Ελ. Βενιζέλου και τα όργανά της στη Θεσσαλονίκη, χαρακτηρίζοντας την οργάνωση ΕΕΕ συμμορία. Στις αιτιάσεις του Αλέξ. Παπαναστασίου αντέδρασε έντονα ο πληρεξούσιος Θεσσαλονίκης Λεων. Ιασωνίδης. Ο Ιασωνίδης υπεραμύνθηκε της εθνικιστικής δράσης της ΕΕΕ και του ποντιακής καταγωγής προέδρου της Γ. Κοσμίδη. Το γεγονός εξόργισε τον Ελ. Βενιζέλο, που απευθυνόμενος στον Ιασωνίδη, σε έντονο ύφος, είπε:

«Αξιότιμε κύριε βουλευτά Θεσσαλονίκης, η Ελλάς εις την παρούσα φάσιν του βίου της δεν έχει ανάγκη εθνικιστικών σωματείων αλλά εθνικών».
Η δίκη των υπευθύνων του εμπρησμού έγινε στη Βέροια τον Απρίλιο του 1932. Κατηγορούμενοι ως ηθικοί αυτουργοί, μεταξύ άλλων, ήσαν και οι Γ. Κοσμίδης, πρόεδρος της Ε.Ε.Ε. και Ν. Φαρδής, αρχισυντάκτης της εφημερίδας Μακεδονία.

Μετάβαση σε: << Προηγούμενη Επόμενη >>