Political Pedia  >   Πολιτική Ιστορία

Εκλογικές αναμετρήσεις – Εισαγωγή

Στην Πολιτική Ιστορία του Ελληνικού Κράτους διακρίνουμε τεσσάρων ειδών εκλογικές αναμετρήσεις: Εκλογές Εθνικού Κοινοβουλίου, Δημοψηφίσματα, Εκλογές Γερουσίας και Εκλογές Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Εκλογές για το Εθνικό Κοινοβούλιο θεσπίστηκαν με το Σύνταγμα του 1844. Το Σύνταγμα του 1844 όριζει:

«Η Βουλή σύγκειται εκ Βουλευτών, εκλεγομένων υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών, κατά τον περί εκλογής Νόμον» (άρθρο 59).

«Οι Βουλευταί εκλέγονται κατά τριετίαν» (άρθρο 62).

Με το Σύνταγμα αυτό έγιναν 9 εκλογικές αναμετρήσεις: 8 για το Εθνικό Κοινοβούλιο και 1 Δημοψήφισμα.

Το Σύνταγμα του 1864 προβλέπει:

«Η Βουλή σύγκειται εκ Βουλευτών εκλεγομένων υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών, δι’ αμέσου, καθολικής και μυστικής δια σφαιριδίων ψηφοφορίας, κατά των Συνελεύσεως ταύτης ψηφισθησόμένον περί εκλογής Νόμον, μεταβλητόν όντα κατά τας λοιπάς διατάξεις αυτού. Αι Βουλευτικαί εκλογαί διατάσσονται και ενεργούνται ταυτοχρόνως καθ’ όλην την επικράτειαν» (άρθρο 66)

«Οι Βουλευταί εκλέγονται κατά τετραετίαν» (άρθρο 69)

                Το Σύνταγμα του 1864 προσδιορίζει α) το είδος της ψηφοφορίας («άμεσος, καθολική και μυστική»), β) το μέσον διεξαγωγής της ψηφοφορίας («δια σφαιριδίων»), γ) ο χρόνος διεξαγωγής της ψηφοφορίας («ταυτοχρόνως καθ’ όλην την επικράτειαν») και δ) η διαρκεία της βουλευτικής περιόδου («τετραετία»).

Η Β’ Εθνοσυνέλευση καθιερώνει στο Σύνταγμα του 1864 την καθολική ψηφοφορία, παρά του ότι υπήρξε και η πρόταση να μην έχουν δικαίωμα ψήφου οι ακτήμονες και οι αναλφάβητοι.

Με τις διατάξεις αυτού του Συντάγματος έγιναν 20 εκλογικές αναμετρήσεις για το Εθνικό Κοινοβούλιο.

Το Σύνταγμα του 1911 διατηρεί τις βασικές διατάξεις για τη Βουλή και τους βουλευτές του Συντάγματος του 1864. Διαφορές διακρίνονται στα άρθρα που αναφέρονται στην εκλογή των βουλευτών, όπου δεν προσδιορίζεται το μέσον της εκλογής (σφαιρίδιο ή ψηφοδέλτιο) και μειώνεται η ηλικία για την άσκηση του δικαιώματος του εκλέγεσθαι στο εικοστό πέμπτο έτος.

Με τις διατάξεις αυτού του Συντάγματος έγιναν 7 εκλογικές αναμετρήσεις: 6 για το Εθνικό Κοινοβούλιο και 1 Δημοψήφισμα.

Με το Σύνταγμα του 1927 θεσπίζονται δύο νομοθετικά σώματα, Βουλή και Γερουσία.

Για μεν την εκλογή βουλευτών προβλέπει:

«Η Βουλή σύγκειται εκ βουλευτών εκλεγομένων κατά νόμον υπό των εχόντων δικαίωμα προς τούτο πολιτών δ’ αμέσου, καθολικής και μυστικής ψηφοφορίας. Αι βουλευτικαί εκλογαί διατάσσονται και ενεργούνται ταυτοχρόνως καθ’ όλην την Επικράτειαν» (άρθρο 36 § 1)

«Οι βουλευταί εκλέγονται δια τέσσαρα συναπτά έτη, αρχόμενα από της ημέρας των γενικών εκλογών».(άρθρο 38 εδ. α’)

για δε την εκλογή γερουσιαστών:

«Η Γερουσία απαρτίζεται από 120 Γερουσιαστάς. Τα 9/12 τουλάχιστον αυτών εκλέγονται υπό του λαού και το 1/12 το πολύ επιτρέπεται να εκλέγουν η Βουλή και η Γερουσία εν κοινή συνεδρία κατά την αρχήν εκάστης βουλευτικής περιόδου. Οι Γερουσιασταί εκλέγονται δι’ εννέα έτη ανανεούμενοι ανά τριετίαν κατά το 1/3, οι δε υπό της Βουλής και της Γερουσίας εκλεγόμενοι, δι’ όσον χρόνον διαρκεί η βουλευτική περίοδος.

Νόμος θέλει ορίσει τον τρόπον και την διαδικασίαν της εκλογής και της ανανεώσεως εκάστης κατηγορίας του όλου αριθμού των γερουσιαστών» (άρθρο 59 § 1 και 2)

Με τις διατάξεις αυτού του Συντάγματος έγιναν 6 εκλογικές αναμετρήσεις: 4 για το Εθνικό Κοινοβούλιο και 2 για τη Γερουσία.

Στο Σύνταγμα του 1952 επαναλαμβάνονται τις βασικές διατάξεις για τη Βουλή και τους βουλευτές του Συντάγματος του 1911.

Οι γυναίκες ψηφίζουν για πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές στις επαναληπτικές του Ιανουαρίου 1953, στη Θεσσαλονίκη, όταν και εκλέγεται και η πρώτη Ελληνίδα βουλευτίνα, η Ελένη Σκούρα.

Με τις διατάξεις αυτού του Συντάγματος έγιναν 6 εκλογικές αναμετρήσεις για το Εθνικό Κοινοβούλιο.

Το Σύνταγμα του 1975 προβλέπει για την εκλογή βουλευτών:

«Οι βουλευταί εκλέγονται δι’ αμέσου, καθολικής και μυστικής ψηφοφορίας, υπό των εχόντων το δικαίωμα του εκλέγειν πολιτών, ως ο νόμος ορίζει. Ο νόμος δεν δύναται να περιορίση το δικαίωμα του εκλέγειν, ει μη μόνον λόγω μη συμπληρώσεως κατωτάτου ορίου ηλικίας ή λόγω ανικανότητος προς δικαιοπραξίαν ή συνεπεία αμετακλήτου ποινικής καταδίκης δι’ ωρισμένα εγκλήματα.

Αι βουλευτικαί εκλογαί διενεργούνται ταυτοχρόνως καθ’ άπασαν την Επικράτειαν». (άρθρο 51 § 3 και 4)

«Οι βουλευταί εκλέγονται δια τέσσαρα συναπτά έτη, αρχόμενα από της ημέρας των γενικών εκλογών» (άρθρο 53 § 1 εδ. α’)

Με αυτό το Σύνταγμα έγιναν 21 εκλογικές αναμετρήσεις: 13 για το Εθνικό Κοινοβούλιο, 7 για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και 1 Δημοψήφισμα.

Κατά τις εκλογικές αναμετρήσεις του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα, όσο ως μέσον εκλογής χρησιμοποιείτο το σφαιρίδιο σε αρκετές περιφέρειες εμφανίζονταν μεικτοί συνδυασμοί, δηλαδή συνδυασμοί αποτελούμενοι από υποψήφιους διαφόρων κομμάτων. Ακόμη ο κάθε υποψήφιος μπορούσε να βάζει υποψηφιότητα («βάζει κάλπη») σε περισσότερες από μία εκλογικές περιφέρειες.

Αλλά κατά τις εκλογές αυτές συνέβαιναν και αρκετά ευτράπελα. Στο φύλλο της εφημερίδας Αθήναι της 06.03.1905 διαβάζουμε:

«ΠΩΣ ΔΙΕΞΑΓΕΤΑΙ Η ΕΚΛΟΓΙΚΗ ΔΩΡΟΔΟΚΙΑ

Είνε πολλαί δεκάδες ετών αφότου εις την Σύρον η δωροδοκία έχει εγκαθιδρυθή ως το μόνον μέσον εκλογικής επιτυχίας. Ο μηχανισμός των εκλογών της Σύρου είνε άξιος μελέτης. Κατά τον κατατρτισμόν, των συνδυασμών ως κύρια βάσις λαμβάνεται το ποσόν της χρηματικής συνεισφοράς εκάστου. Ούτω καταρτίζονται ταμεία εκατόν ή διακοσίων χιλιάδων δραχμών, ενίοτε και πλέον, άτινα θα χρησιμεύσωσι δια την κίνησιν της εκλογής. Οργανούται η διαχείρισις, διορίζονται ταμίαι και λογισταί και υπάλληλοι εις εκλογικά γραφεία, δηλαδή γραφεία πληρωμής προσομοιάζοντα προς τραπεζικά καταστήματα και ανατέμνεται υπό μυρίας επόψεις ο εκλογικός κατάλογος, όπως επιτευχθή το ζητούμενον, τουτέστι να πληρωθώσιν όσον το δυνατόν περισσότεροι άνθρωποι εν ελαχίστω χρόνω.

Οι εντιμότεροι και χρηστότεροι πολίται συζητούσι μετά σοβαρότητος ποίος εκ των συνδυασμών θα πληρώση περισσότερον την ψήφον. Οι εργοστασιάρχαι, λαμβάνοντες ανάλογον ποσόν εκ του εκλογικού ταμείου, πληρώνουσι συνήθως την πρωίαν της εκλογής τους εργάτας των, δίδοντες προσωπικώς εις έκαστον τας 20 και 25 δραχμάς, ίνα ψηφίσωσιν υπέρ της μερίδος, εις ην αυτοί ανήκουσι. Μέγα δε μέρος του λαού εσυνήθισε τόσον πολύ να λαμβάνη το αντίτιμον της ψήφου, ώστε νομίζει ότι παραιτείται των ιερωτέρων δικαιωμάτων του εάν ψηφίση δωρεάν. Τέλος, πάσα η προεκλογική εργασία των τοπικών κομμάτων τείνει να πείση τον εκλογέα ουχί εις το να μη δωροδοκηθή, αλλά τουναντίον εις το να προτιμήση το χρήμα της μιας μερίδος από το χρήμα της αντιπάλου. Άλλοτε ήτο εν χρήσει το σύστημα των δεκαρχιών. Έστι δε δεκαρχία ομάς δέκα έως είκοσιν εκλογέων υπό ένα αρχηγόν καλούμενον δέκαρχον, ήτις επί τινας ημέρας προ των εκλογών σιτίζεται και μισθοδοτείται υπό του εκλογικού γραφείου με την εντολήν να διασκεδάζη εις τα διάφορα κέντρα και φανατίζει τον κόσμον υπέρ του χρηματοδότου. Αλλά και οι αποτελούντες τας δεκαρχίας πληρώνονται ως και οι άλλοι, κατά την ημέραν της εκλογής. Εννοείται ότι ο αυτός τρόπος της δωροδοκίας γίνεται παρ’ αμφοτέρων των κομμάτων.

ΤΟ ΣΤΟΙΧΗΜΑ

Εις την τελευταίαν εκλογήν δεν ετέθη εν χρήσει το σύστημα των δεκαρχιών. Αντί τούτου εχρησιμοποιήθη το σύστημα του στοιχήματος ή υποσχετικού, όπερ είνε εφεύρεσις νεωτάτη, και εξασφαλίζει τον δωροδότην από της απάτης των εκλογέων. Ο συνδυασμός Καλαμάρη – Βαφειαδάκη έκοψε τιμήν της ψήφου από της πρωίας της Κυριακής δραχμάς είκοσι κατ’ άτομον, μαζί δε με τας 20 δραχμάς έδιδον εις έκαστον εκλογέα και έν υποσχετικόν ενυπόγραφον ότι θα λάβη ετέρας είκοσιν δραχμάς, αν επιτύχει ολόκληρος ο Δηλιγιαννικός συνδυασμός. Το υποσχετικόν τούτο συντεταγμένον υπό τύπου στοιχήματος έχει επί λέξει ως εξής:

“Στοιχηματίζω ο υπογεγραμμένος προς τον επιφέροντα το παρόν ότι κατά την σημερινήν εκλογήν δεν θα επιτύχη ο Δηλιγιαννικός συνδυασμός εκ των κ.κ. Μαυρογορδάτου, Καλαμάρη, Σ. Βαφειαδάκη, Γκίζη και Μαραγκού. Εάν όμως χάσω το στοίχημα, δηλ. αν επιτύχη ολόκληρος ο συνδυασμός, αποτελούμενος εκ των άνω υποψηφίων, θα πληρώσω προς τον επιφέροντα δραχμάς είκοσι”.

Το πρόσωπον, όπερ υπογράφει, είναι πρόσωπον φερέγγυον, ως επί το πλείστον πολίτης έγκριτος, όστις ίσως ουδέ φαντάζεται ότι δια της υπογραφής του ταύτης διαπράττει το φρικωδέστερον των εγκλημάτων, την διαφθοράν και υποδούλωσιν του λαού εις την ελπίδα των είκοσι δραχμών, την κατάτριψιν παντός φρονήματος, την υπονόμευσιν των ελευθεριών, την χειρίστην κατά της πατρίδος προδοσίαν. Δια της λέξεως “στοίχημα” βαπτίζει το υποσχετικόν τούτο, το διανεμόμενον εις πάντας του εκλογείς κατά χιλιάδας, και αναπαύει την συνείδησίν του, όπως οι καόγηροι του μεσαίωνος, οίτινες έτρωγον χοιρίδια αφού πρώτον τα εβάπτιζον και τα ωνόμαζον ιχθύς.

Εν τούτοις το υποσχετικό τούτο δεν έφερε το αποτέλεσμά του. Πολλοί των εκλογέων, βλέποντες το αδύνατον της επιτυχίας του υποψηφίου Μαραγκού, ον κατεψήφιζεν η εκλεκτή και ανεξάρτητος τάξις των πολιτών, εθεώρησαν ότι πρόκειται περί εμπαιγμού και μετέβαινον εις τα γραφεία του αντιθέτου συνδυασμού, Βοκοτόπουλου – Λαδόπουλου, όπου η ψήφος εκπληρώνετο 10 – 15 δραχμάς άνευ άλλου υποσχετικού, και κατεψήφιζον τον συνδυασμό Καλαμάρη. Το στοίχημα των είκοσι δραχμών εκυκλοφόρει και εξαργυρούτο περί την μεσημβρίαν αντί 20 – 30 λεπτών και μετά την μεσημβρίαν έχασε πάσαν αξίαν».

Μετάβαση σε: Επόμενη >>