Political Pedia  >   Πολιτική Ιστορία

Κόμματα, εισαγωγή

Με τη γένεση του Ελληνικού Κράτους δημιουργούνται τα πρώτα κόμματα: το Αγγλικόν κόμμα, το Γαλλικόν κόμμα και το Ρωσικόν κόμμα. Όπως φανερώνουν τα ονόματά τους, ήταν προσανατολισμένα στις «Προστάτιδες» Δυνάμεις.
Το Αγγλικόν Κόμμα, των μπαρλέων ή της ρεδιγκότας, με ηγέτες τους Αλ. Μαυροκορδάτο, Ανδρ. Ζαΐμη, Ανδρ. Λόντο και συμπαραστάτη τον Σπ. Τρικούπη.

Υιοθετούσε σταθερή αγγλόφιλη πολιτική, πιστεύοντας ότι η Αγγλία, λόγω των συμφερόντων της στην Ανατολή, είναι η μόνη δύναμη που μπορεί να αντιταχθεί στα επεκτατικά σχέδια της Ρωσίας. Υποστήριζε τη δημιουργία ανεξάρτητου Ελληνικού Κράτους ενάντια στα ρωσικά σχέδια για τρεις ηγεμονίες.

Είχε επιρροή στους μεγαλοκοτζαμπάσηδες του Μοριά, τους μεγαλοκαπεταναίους των νησιών, το τραπεζικό κεφάλαιο, τους Φαναριώτες, τους ανώτερους και μέσους διοικητικούς υπαλλήλους και μια μερίδα διανοούμενων καθηγητών Πανεπιστημίου. Η επιρροή του σε πλατειές λαϊκές μάζες ήταν ασήμαντη.

Στη δίκη των Κολοκοτρώνη και Πλαπούτα επενέβη υπέρ των κατηγορουμένων και ο Αλ. Μαυροκορδάτος επικρίνοντας τον τρόπο διεξαγωγής της δίκης με αποτέλεσμα να παυτεί από την κυβέρνηση από την Βαυαρική Αντιβασιλεία.
Επικρατούσε και στα νησιά.

Το Γαλλικόν Κόμμα, της μοσχομάγκας [Σημ. μάγκα: μικρός στρατιωτικός σχηματισμός, παρέα / μοσχομάγκα: σκωπτικό παρωνύμιο των γυμνών και πεινασμένων αγωνιστών του ’21 / μάγκας: ασύδοτος και ανεπάγγελτος τύπος], με ηγέτη τον Ι. Κωλέττη και επιφανή στελέχη τους Β. Μαυροβουνιώτη, Ι. Μακρυγιάννη, Γ. Κουντουριώτη
Ήταν προσανατολισμένο στη γαλλική πολιτική.

Ήταν κόμμα διανοουμένων αλλά συμπαρατάσσονταν μαζί του πρόκριτοι, στρατιωτικοί, λόγιοι και έμποροι που είχαν σπουδάσει και μείνει στη δυτική Ευρώπη. Συγκέντρωνε, όμως, γύρω του και ό,τι πιο καθυστερημένο είχε να επιδείξει η κοινωνική και πολιτική ζωή της χώρας. Είχε πλατιά λαϊκή βάση χάρη στην επιρροή των κυριοτέρων στελεχών του στις μάζες των αγροτών – αγωνιστών.

Ο Γάλλος πρεσβευτής στην Αθήνα Thouvenel έγραφε για το κόμμα του Ι. Κωλέττη:
«Είχε μεθ’ εαυτού την ζωηροτέραν μερίδα του Έθνους, τα παληκάρια και την ταραχοποιόν αυτών πελατείαν».
Επικρατούσε στη Στερεά Ελλάδα. Το Γαλλικόν Κόμμα συνέχισε να υπάρχει και μετά το θάνατο του Ι. Κωλέττη (1847). Ήταν το μακροβιότερο από τα τρία πρώτα ελληνικά κόμματα.

Το Ρωσικόν Κόμμα, των ναπαίων ή μουζίκων. Ιδρυτής του ο Ι. Καποδίστριας. Ηγετικά στελέχη ήταν οι Θ. Κολοκοτρώνης, Ανδρ. Μεταξάς, Κων. Κανάρης, Κίτσος Τζαβέλας, Γενναίος Κολοκοτρώνης, Κων. Οικονόμος. Είχε το προσωνύμιο Κόμμα των Ναπαίων από το όνομα κάποιου Νάπα, φανατικού οπαδού του Ι. Καποδίστρια.
Διατηρούσε επαφή με τη ρωσική διπλωματία. Έριχνε μεγάλο βάρος στην προάσπιση της Ορθοδοξίας, γεγονός που του προσέδιδε μεγαλύτερο λαϊκό έρεισμα.

Γύρω του συνασπιζόταν μια μερίδα μεσαίων γαιοκτημόνων, μια μερίδα, επίσης, της καθυστερημένης αγροτικής μάζας, που επηρεάζεται από την κίνηση των «φιλορθοδόξων» και του κλήρου και μετρημένοι διανοούμενοι με κύριο εκπρόσωπο τον ιστορικό και εκδότη Ι. Φιλήμονα. Συγκέντρωνε, γενικώς, τους οπαδούς της ρωσικής πολιτικής.
Επικρατεί στο Μοριά.

Μετά τη «βρεφική» ηλικία της πολιτικής ζωής της χώρας και για μια μακρά περίοδο, τα πολιτικά κόμματα συγκροτούνταν από τις προσωπικές πολιτικές πελατείες κάποιων τοπαρχών, όπως τα κόμματα των Ράλλη, Ζαΐμη, Μαυρομιχάλη ή ήταν ολιγαρχικά κόμματα προυχόντων, όπως του Θεοτόκη, που στην ουσία ήταν χαλαρές «συνομοσπονδίες» προσωπικών κομμάτων και τοπικών αρχηγών υπό την αρχηγία κάποιου απ’ αυτούς που έδινε το όνομά του στο κόμμα.

Δηλαδή, τα κόμματα του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα αποτελούνταν από ένα σύνολο ανθρώπων, κοινής συνήθως γεωγραφικής προέλευσης προσκείμενων σε κάποιο τοπάρχη με προσβάσεις στον κρατικό μηχανισμό, που προσπαθούσε να προωθήσει προσωπικά ή τοπικά συμφέροντα της εκλογικής του βάσης. Δεν ήταν βέβαια λίγες οι φορές που πολιτευτές άλλαζαν παρατάξεις και αρχηγούς με γνώμονα πάντα το προσωπικό τους συμφέρον. Είναι χαρακτηριστικός ο ορισμός, που δίνει ο Εμμ. Ροΐδης για τα κόμματα: «Κόμμα είναι ομάς ανθρώπων ειδότων ν’ αναγιγνώσκωσι και ν’ ανορθογραφώσιν, εχόντων χείρας και πόδας υγιείς, αλλά μισούντων πάσαν εργασίαν, οίτινες ενούμενοι υπό ένα οποιονδήποτε αρχηγόν ζητούσι ν’ αναβιβάσωσιν αυτόν δια παντός μέσου εις την έδραν του πρωθυπουργού, ίνα παρέχη αυτοίς τα μέσα να ζώσι χωρίς να σκάπτωσιν».

Με την παρουσία του Ελ. Βενιζέλου στην πολιτική ζωή της χώρας και την ίδρυση του Κόμματος των Φιλελευθέρων ξεκίνησε η δημιουργία κομμάτων αρχηγικών μεν αλλά συνεκτικότερων. Την τρίτη δεκαετία του 20ου αιώνα η ίδρυση του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας αρχίζει να διαφοροποιεί ιδεολογικά και ταξικά τα πολιτικά κόμματα.
Κατά την μεταπολεμική περίοδο, τα πολιτικά κόμματα, με αρχηγική μορφή, είτε αποτελούσαν συνέχεια εκείνων της προπολεμικής, είτε απεικόνιζαν τα πάθη της εμφυλιοπολεμικής περιόδου με αποκορύφωμα τη διατήρηση εκτός νόμου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος.

Μετάβαση σε: Επόμενη >>