Political Pedia  >   Πολιτική Ιστορία

Κυβερνήσεις, εισαγωγή

Από 25 Ιανουαρίου 1833, που ορίζεται το πρώτο «άτυπο» υπουργικό συμβούλιο, με τη μορφή που το γνωρίζουμε, μέχρι σήμερα (2013), εμφανίζονται στην πολιτική σκηνή 206 επίσημες κυβερνήσεις. Την ίδια χρονική περίοδο καταγράφονται και 8 κυβερνήσεις, που «έδρασαν» σε ανώμαλες πολιτικά περιόδους, παράλληλα με τις επίσημες κυβερνήσεις του κράτους.
Το Σύνταγμα του 1827 θεωρεί τους Γραμματείς Επικρατείας (=Υπουργούς) όργανα της νομοτελεστικής εξουσίας κάτω από την καθοδήγηση του Κυβερνήτη: «Η νομοτελεστική εξουσία έχει Γραμματείς: α’) τον επί των Εξωτερικών, β’) τον επί των Εσωτερικών και της Αστυνομίας, γ’) τον επί της Οικονομίας, δ’) τον επί των Πολεμικών, ε’) τον επί των Ναυτικών, στ’) τον επί του Δικαίου και της Παιδείας» (άρθρο 126). «Ούτοι δημοσιεύουν και ενεργούν όλα τα διατάγματα του Κυβερνήτου, και έκαστος προσυπογράφεται εις όσα ανάγονται εις τον κλάδον του» (άρθρο 127).

Το Σύνταγμα του 1844 περιγράφει τα περί υπευθυνότητας των Υπουργών, όσα αναφέρονται στο κεφάλαιο περί «Ανωτάτων Αρχόντων», και προσθέτει: «Ουδείς εκ της Βασιλικής οικογενείας δύναται να διορισθή Υπουργός» (άρθρο 80). «Ποτέ διαταγή του Βασιλέως έγγραφος ή προφορική δεν απαλλάττει της ευθύνης τους Υπουργούς» (άρθρο 82). Οι ίδιες διατάξεις μεταφέρονται στα Συντάγματα του 1864 και του 1911.

Ιδιαίτερο κεφάλαιο για Κυβέρνηση και Υπουργούς περιλαμβάνεται, για πρώτη φορά, στο Σύνταγμα του 1927. Οι βασικές διατάξεις είναι: «Την Κυβέρνησιν αποτελεί το Υπουργικόν Συμβούλιον, συγκείμενον από τους Υπουργούς υπό την προεδρίαν του Πρωθυπουργού. Δύναται δια Διατάγματος, προκαλουμένου υπό του Πρωθυπουργού, να διορισθή εις εκ των Υπουργών Αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου. Εν ελλείψει τοιούτου ο Πρωθυπουργός ορίζει, οσάκις παρίσταται ανάγκη, έναν εκ των Υπουργών προσωρινόν αναπληρωτήν του» (άρθρο 87).

«Πάντες οι Υπουργοί είναι εξ ολοκλήρου υπεύθυνοι δια την γενικήν πολιτικήν της Κυβερνήσεως, έκαστος δε εξ αυτών δια τας πράξεις της αρμοδιότητός του» (άρθρο 88). «Η Κυβέρνησις πρέπει να απολαύη της εμπιστοσύνης της Βουλής» (άρθρο 89 § 1 εδ. α’). «Ειδικός νόμος δύναται να κανονίση τα του θεσμού των Υφυπουργών, οι οποίοι δεν αποκλείεται να αποτελούν μέλη του Υπουργικού Συμβουλίου» (άρθρο 91 εδ. α’). «Διαταγή του Προέδρου της Δημοκρατίας, έγγραφος ή προφορική, δεν απαλλάσσει της ευθύνης τους Υπουργούς» (άρθρο 93 εδ. α’).

Το Σύνταγμα του 1952 περιλαμβάνει τις ίδιες με το Σύνταγμα του 1927 βασικές διατάξεις για Κυβέρνηση και Υπουργούς, αλλάζοντας τον όρο «Πρόεδρος της Δημοκρατίας» με τον όρο «Βασιλεύς». Στο Σύνταγμα του 1975 προβλέπονται:

«1. Την Κυβέρνησιν αποτελεί το Υπουργικόν Συμβούλιον, συγκείμενον εκ του Πρωθυπουργού και των Υπουργών. Δια νόμου ορίζονται τα της συνθέσεως και λειτουργίας του Υπουργικού Συμβουλίου. Δια διατάγματος, προκαλουμένου υπό του Προέδρου της Κυβερνήσεως, δύναται να διορισθούν είς ή πλείονες εκ των Υπουργών Αντιπρόεδροι του Υπουργικού Συμβουλίου.
Νόμος ρυθμίζει την θέσιν των αναπληρωτών και άνευ χαρτοφυλακίου Υπουργών, των Υπουργών, οι οποίοι δύναται να αποτελούν μέλη της Κυβερνήσεως, ως και των μονίμων υπηρεσιακών Υφυπουργών.

2. Ουδείς δύναται να διορισθή μέλος της Κυβερνήσεως ή Υφυπουργός, εάν δεν συγκεντρώνη τα κατά το άρθρο 55 ορίζόμενα δια τον βουλευτήν προσόντα.

3. Οιαδήποτε επαγγελματική δραστηριότητα των μελών της Κυβερνήσεως, των Υφυπουργών και του Προέδρου της Βουλής, αναστέλλεται κατά την διάρκειαν της ασκήσεως των καθηκόντων των.

4. Νόμος δύναται να καθιερώνη το ασυμβίβαστο του αξιώματος του Υπουργού και Υφυπουργού και προς έτερα έργα.

5. Εν ελλείψει Αντιπροέδρου, ο Πρωθυπουργός, οσάκις παρίσταται ανάγκη, ορίζει εκ των Υπουργών προσωρινόν αναπληρωτήν του» (άρθρο 81).

«Ο Πρωθυπουργός εξασφαλίζει την ενότητα της Κυβερνήσεως και κατευθύνει τας ενεργείας αυτής και των δημοσίων εν γένει υπηρεσιών προς εφαρμογήν της κυβερνητικής πολιτικής, εντός του πλαισίου των νόμων» (άρθρο 82 § 2).
«1. Έκαστος των Υπουργών ασκεί τας υπό του νόμου οριζομένας αρμοδιότητας. Οι άνευ χαρτοφυλακίου Υπουργοί ασκούν όσας αρμοδιότητας αναθέτει εις αυτούς ο Πρωθυπουργός δι’ αποφάσεώς του.
2. Οι Υφυπουργοί ασκούν τας δια κοινής αποφάσεως του Πρωθυπουργού και του οικείου Υπουργού ανατιθεμένας εις αυτούς αρμοδιότητας» (άρθρο 83).
«Η Κυβέρνησις οφείλει να απολαύη της εμπιστοσύνη της Βουλής» (άρθρο 84 § 1 εδ. α’). Κατά τις αναθεωρήσεις του 1985/86 και 2001 δεν γίνεται καμία αλλαγή στις πιο πάνω διατάξεις παρά μόνον η μεταφορά τους, όπως και όλου του Συντάγματος, στη δημοτική γλώσσα.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ
ΕΠΙΣΗΜΕΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ
Α. ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΜΕ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ
1. Ακέφαλη Κυβέρνηση.
Μία κυβέρνηση 04.09.1877 – 10.01.1878.
Μετά το θάνατο του Κων. Κανάρη οι πολιτικοί αρχηγοί, που μετείχαν στην οικουμενική κυβέρνηση, δεν κατόρθωσαν να συμφωνήσουν για το ποιος θα τον διαδεχτεί και αποφάσισαν να συνεχίσουν «από κοινού» τη διακυβέρνηση του κράτους, δημιουργώντας, έτσι, μια «οιονεί» συλλογική ηγεσία.

Μετάβαση σε: Επόμενη >>