Political Pedia  >   Πολιτική Ιστορία

Πολιτεύματα, εισαγωγή

Στην πολιτική ιστορία του ελληνικού κράτους μπορούμε να διακρίνουμε δύο βασικές μορφές πολιτευμάτων: Δημοκρατία με αιρετό ανώτατο άρχοντα και Μοναρχία με κληρονομικό ανώτατο άρχοντα. Στη πρώτη ανήκουν τα πολιτεύματα της Ελληνικής Πολιτείας, της Προεδρευόμενης Δημοκρατίας και της Προεδρικής Δημοκρατίας, στη δεύτερη τα πολιτεύματα της Απόλυτης Μοναρχίας, της Συνταγματικής Μοναρχίας και της Βασιλευομένης Δημοκρατίας.
Η Ελληνική Πολιτεία εγκαθιδρύεται με το Πολιτικόν Σύνταγμα της Τροιζήνας του 1827.

Το Σύνταγμα αυτό καθιερώνει τη λαϊκή κυριαρχία, «Η κυριαρχία ενυπάρχει εις το έθνος. Πάσα εξουσία πηγάζει εξ αυτού και υπάρχει υπέρ αυτού» (άρθρο 5) και προχωρά στη διάκριση των εξουσιών και ορίζει τις αρμοδιότητες κάθε εξουσίας: «Η κυριαρχία του έθνους διαιρείται εις τρεις εξουσίας: νομοθετικήν, νομοτελεστικήν και δικαστικήν» (άρθρο 36). «Η νομοθετική κατασκευάζει τους νόμους» (άρθρο 37) «Η νομοτελεστική επικυρώνει αυτούς κατά το 73 άρθρον, και τους εκτελεί» (άρθρο 38) «Η δικαστική τους προσαρμόζει» (άρθρο 39)

Ο Ι. Καποδίστριας με το ψήφισμα ΝΗ’ της 18 Ιανουαρίου 1828, με το οποίο γίνεται παραδεκτό ότι «αι δειναί της Πατρίδος περιστάσεις δεν εσυγχώρησαν, ούτε συγχωρούσι την ενέργειαν του εν Τροιζήνι επικυρωθέντος και εκδοθέντος Πολιτικού Συντάγματος καθ’ όλην αυτου την έκτασιν…», αναστέλλει την ισχύ του Συντάγματος του 1827. Την 15 Μαρτίου 1832, η Ε’ Εθνοσυνέλευση ψηφίζει το «Ηγεμονικόν» Σύνταγμα, που ορίζει ότι, «Η Ελληνική Επικράτεια είναι Ηγεμονία διαδοχική Συνταγματική και Κοινοβουλευτική, ενεργουμένου του πολιτικού Κράτους αντιπροσώπως υπέρ του Έθνους υπό διαφόρων Αρχών».

Το Σύνταγμα αυτό ουδέποτε ίσχυσε.

Το 1833 έρχεται στην Ελλάδα ο Όθων των Βίττελσμπαχ «ως ελεώ Θεού βασιλεύς της Ελλάδος». Τόσον η Βαυαρική Αντιβασιλεία, που τον εκπροσωπούσε όσο ήταν ανήλικος, όσο και ο ίδιος κυβέρνησαν απολυταρχικά μέχρι το 1844. Το πολίτευμα, λοιπόν, του Ελληνικού κράτους αυτή την περίοδο είναι Απόλυτη Μοναρχία.
Την 03.09.1943 ξεσπά επανάσταση, με αρχηγούς τους Δ. Καλλέργη και Ι. Μακρυγιάννη, Αίτημα της επανάστασης η παραχώρηση Συντάγματος από τον βασιλιά.

Το Σύνταγμα του 1844, που αναγκάστηκε να παραχωρήσει ο βασιλιάς Όθων των Βίττελσμπαχ μετά την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, εγκαθιδρύει το πολίτευμα της Συνταγματικής Μοναρχίας, χωρίς να το αναφέρει ρητά. Πηγή όλων των εξουσιών (Νομοθετική, Εκτελεστική και Δικαστική), είναι ο βασιλιάς:

«Η Νομοθετική εξουσία ενεργείται συνάμα υπό του Βασιλέως, της Βουλής και της Γερουσίας» (άρθρο 15)
«Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον Βασιλέα, ενεργείται δε διά των παρ’ αυτού διοριζομένων υπευθύνων Υπουργών» (άρθρο 20) «Η δικαστική εξουσία ενεργείται δια των δικαστηρίων, αι δε δικαστικαί αποφάσεις εκτελούνται εν ονομάτι του Βασιλέως» (άρθρο 21)

Μετά τη έξωση του Όθωνα (12 Οκτωβρτίου1862) και μέχρι την έλευση του βασιλιά Γεωργίου Α’ επικρατεί μια ανώμαλη πολιτειακά περίοδος, που μένει στην ιστορία ως Μεσοβασιλεία.

Το Σύνταγμα του 1864, το «ψηφισθέν υπό της εν Αθήναις Β’ των Ελλήνων Εθνικής Συνέλευσης» την 17 Νοεμβρίου 1864, μετά την έλευση του Γεωργίου Α’ των Γλύξμπουργκ στην Αθήνα ως «βασιλέα των Ελλήνων», καθιερώνει το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας, χωρίς να το αναφέρει ρητά.

Αναγνωρίζει τη λαϊκή κυριαρχία: «Άπασαι αι εξουσίαι πηγάζουσιν εκ του Έθνους, ενεργούνται δε καθ’ ον τρόπον ορίζει το Σύνταγμα» (άρθρο 21) και διακρίνει τις εξουσίες «Η νομοθετική εξουσία ενεργείται υπό του Βασιλέως και της Βουλής» (άρθρο 22)«Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον Βασιλέα, ενεργείται δε δια των παρ’ αυτού διοριζομένων υπευθύνων υπουργών» (άρθρο 27) «Η δικαστική εξουσία ενεργείται δια των δικαστηρίων, αι δε δικαστικαί αποφάσεις εκτελούνται εν ονόματι του Βασιλέως» (άρθρο 28).

Το πολίτευμα της Βασιλευομένης Δημοκρατίας δεν λειτούργησε, αυτή την εποχή, λόγω των βασιλικών παρεμβάσεων στις εκλογές και τη δημιουργία κυβερνήσεων, που, τις περισσότερες φορές, είναι εντελώς διάφορη από το αποτέλεσμα των εκλογών. Οι πλειοψηφίες στη Βουλή κατασκευάζονται με τρόπους περίεργους και πολλές φορές αντισυνταγματικούς.

Αυτή η πολιτική κατάσταση ανάγκασε τον Κων. Λομβάρδο σε αγόρευσή του στη Βουλή την 25 Φεβρουαρίου 1874 να πει μεταξύ άλλων:

«Η Δημοκρατία απαιτεί έναν πρόεδρον και κανείς από ημάς δεν θεωρεί εαυτόν τόσον κατώτερον από τον άλλον, ώστε να του παραχωρήσει την θέσιν του. Ιδού διατί είμεθα ο δημοκρατικότερος λαός της υφηλίου αλλά και φιλοβασιλικότερος (…) Βασιλεύ, η θέσις βασιλέως – κομματάρχου έχει θέλγητρα. Αλλά μη λησμονήσῃς, ότι ο κομματάρχης δύναται πίπτων να εγερθεί εκ νέου (…) Αλλά βασιλεύς – κομματάρχης δεν πίπτει ίνα μη ανεγερθῇ πλέον…»

Μια ακόμη αντίδραση στις συνταγματικές παρεκτροπές είναι το ανυπόγραφο άρθρο, που αποδίδεται στον Χαρ. Τρικούπη, στην εφημερίδα «Καιροί» την 29 Ιουνίου 1874, με τίτλο «Τις Πταίει;», που καταγγέλλει τις αυλικές ραδιουργίες και καταλήγει με την επισήμανση ότι «δια να επέλθῃ θεραπεία πρέπει να γίνῃ ειλικρινώς αποδεκτή η θεμελιώδης αρχή της κοινοβουλευτικής κυβερνήσεως: τα υπουργεία λαμβάνονται εκ της πλειοψηφίας της Βουλής…».

Όλη αυτή η κατάσταση φαίνεται να τελειώνει την 11 Αυγούστου 1875, που ο βασιλιάς Γεώργιος Α’ στο «Λόγο του Θρόνου», που είχε συντάξει ο Χαρ. Τρικούπης, σημειώνει μεταξύ άλλων: «…απαιτών ως απαραίτητον προσόν των καλουμένων παρ’ εμού εις την κυβέρνησιν του τόπου την δεδηλωμένην προς αυτούς εμπιστοσύνην της πλειονοψηφίας των αντιπροσώπων του Έθνους…»

Μετάβαση σε: Επόμενη >>