Political Pedia  >   Πολιτική Ιστορία

Πολιτεύματα, εισαγωγή

Κατά την αναθεώρηση του Συντάγματος, που ψηφίστηκε την 1 Ιουλίου 1911 από την Β’ Αναθεωρητική Βουλή δεν γίνεται καμία αλλαγή στις διατάξεις που αναφέρονται στη μορφή του πολιτεύματος, τη λαϊκή κυριαρχία και τη διάκριση των εξουσιών.

Η πρώτη περίοδος Προεδρευομένης Δημοκρατίας αρχίζει με την ομόφωνη ψήφιση της έκπτωσης της δυναστείας των Γλύξμπουργκ από την Δ’ Συντακτική Συνέλευση (25 Μαρτίου 1924) «με την πεποίθησιν ότι μόνον το Δημοκρατικόν Πολίτευμα, το ανταποκρινόμενον προς τον χαρακτήρα του Ελληνικού λαού, τας πολιτικάς συνηθείας του και την κοινοβουλευτικήν του ανατροφήν, δύναται να ασφαλίσῃ τας ελευθερίας του» και διαρκεί μέχρι το 1935. Η απόφαση της Συνέλευσης εγκρίνεται με ποσοστό 70% κατά το δημοψήφισμα της 13 Απριλίου 1924 και στην Ελλάδα εγκαθιδρύεται Δημοκρατία κοινοβουλευτικής μορφής.

Το Σύνταγμα της Ελληνικής Δημοκρατίας της 3 Ιουνίου 1927 στις διατάξεις για τη μορφή του πολιτεύματος και τη λαϊκή κυριαρχία προβλέπει: «Το Ελληνικόν Κράτος είναι Δημοκρατία. Άπασαι αι εξουσίαι πηγάζουν από Έθνος, υπάρχουν υπέρ αυτού και ασκούνται καθ’ ον τρόπον ορίζει το Σύνταγμα» (άρθρο 2).

Για τη διάκριση των εξουσιών προβλέπει:
«Η νομοθετική εξουσία ασκείται υπό της Βουλής και της Γερουσίας» (άρθρο 3)
«Η εκτελεστική εξουσία ασκείται υπό του Προέδρου της Δημοκρατίας δια των υπευθύνων Υπουργών» (άρθρο 4)
«Η δικαστική εξουσία ασκείται υπό Δικαστηρίων ανεξαρτήτων, υποκειμένων μόνον εις τους νόμους.

Αι δικαστικαί αποφάσεις εκδίδονται και εκτελούνται εν ονόματι της Ελληνικής Δημοκρατίας» (άρθρο 5).
Την 10 Οκτωβρίου 1935 οι αρχηγοί των στρατιωτικών επιτελείων, στρατηγός Παπάγος, ναύαρχος Οικονόμου και πτέραρχος Ρέππας, σε συνεννόηση με τον Γ. Κονδύλη, εξαναγκάζουν τον πρωθυπουργό Παν. Τσαλδάρη σε παραίτηση.

Ο Γ. Κονδύλης σχηματίζει δικτατορική κυβέρνηση και κηρύσσει στρατιωτικό νόμο. Οι βουλευτές του «Λαϊκού Κόμματος» αποχωρούν από τη Συνέλευση. Ο Γ. Κονδύλης εκδίδει «ψήφισμα», που εγκρίνεται από τους 82 βουλευτές που είχαν μείνει στη Συνέλευση, με το οποίο καταργεί το πολίτευμα «Προεδρευομένης Δημοκρατίας» και επαναφέρει, προσωρινά, το Σύνταγμα του 1864/ 1911.

Την επομένη ο Γ. Κονδύλης αναλαμβάνει Αντιβασιλέας. Την 3 Νοεμβρίου 1935 διενεργείται από την δικτατορική κυβέρνηση Γ. Κονδύλη δημοψήφισμα για την επικύρωση της μορφής του πολιτεύματος ως Βασιλευομένη Δημοκρατία. Υπέρ της «Βασιλευομένης Δημοκρατίας» τάσσεται το 97,87% (!!) των ψηφοφόρων.

Μετά το τέλος της γερμανικής κατοχής και τον σχηματισμό της κυβέρνησης της Απελευθέρωσης (18 Οκτωβρίου 1944) και μέχρι την έγκριση με δημοψήφισμα της επανόδου του βασιλιά Γεωργίου Β’ (01 Σεπτεμβρίου 1946) έχουμε την πρώτη περίοδο Πολιτειακής Εκκρεμότητας στην πολιτική ιστορία του ελληνικού κράτους.
Την 1 Ιανουαρίου 1952 μπαίνει σε ισχύ το νέο Σύνταγμα, που ψηφίστηκε την 21 Δεκεμβρίου 1951 από τη Βουλή και ορίζει το πολίτευμα Βασιλευομένη Δημοκρατία: «Το Πολίτευμα της Ελλάδος είναι Βασιλευομένη Δημοκρατία. Άπασαι αι εξουσίαι πηγάζουσιν εκ του Έθνους, ενεργούνται δε καθ’ ον τρόπον ορίζει το Σύνταγμα» (αρθρο 21)

Για τη διάκριση των εξουσιών προβλέπει:
«Η νομοθετική εξουσία ενεργείται υπό του Βασιλέως και της Βουλής» (άρθρο 22)
«Η εκτελεστική εξουσία ανήκει εις τον Βασιλέα, ενεργείται δε δια των παρ’ αυτού διορισμένων υπευθύνων Υπουργών» (άρθρο 27)
«Η δικαστική εξουσία ενεργείται δια των δικαστηρίων, αι δε δικαστικαί αποφάσεις εκτελούνται εν ονόματι του Βασιλέως» (άρθρο 28).
Η δικτατορία των συνταγματαρχών, που εγκαθιδρύεται την 21 Απριλίου 1967, αναστέλλει την ισχύ των άρθρων του Συντάγματος του 1952, που αναφέρονται στην λειτουργία του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος και τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών.

Μετά το αποτυχημένο βασιλικό κίνημα της 13 Δεκεμβρίου 1967 και την αναχώρηση του βασιλιά Κωνσταντίνου Β’ στο εξωτερικό, η δικτατορική κυβέρνηση του Γ. Παπαδόπουλου επιχειρεί αναθεώρηση του Συντάγματος του 1952, διατηρώντας το πολίτευμα της «Βασιλευομένης Δημοκρατίας» και την 29 Σεπτεμβρίου 1968 διενεργείται «δημοψήφισμα» για τη επικύρωση του «χουντικού» Συντάγματος. Υπέρ του «χουντικού» Συντάγματος τάσσεται το 92,23% (!!) των ψηφοφόρων.

Την 1 Ιουλίου 1973 ο δικτάτορας Γ. Παπαδόπουλος καταργεί ουσιαστικά τον βασιλικό θεσμό και προαναγγέλλει την εγκαθίδρυση Κοινοβουλευτικής Προεδρικής Δημοκρατίας. Για τη «νομιμοποίηση» του εγχειρήματος την 29 Ιουλίου 1973 διενεργεί «δημοψήφισμα» για έγκριση της τροποποίησης του «χουντικού» Συντάγματος 1968 και εκλογή «Προέδρου» και «Αντιπροέδρου» της Δημοκρατίας. Υπέρ του ερωτήματος τάσσεται το 78,43% των ψηφοφόρων.

Μετά την αποκατάσταση της Δημοκρατίας (24 Ιουλίου 1974) καταργούνται και διαγράφονται τα «χουντικά» Συντάγματα και την 1 Αυγούστου 1974 επαναφέρεται σε ισχύ το Σύνταγμα του 1952, εκτός των διατάξεων που αφορούν στη μορφή του πολιτεύματος, που θα κριθεί με δημοψήφισμα. Αυτό το δημοψήφισμα για τον καθορισμό της μορφής του πολιτεύματος διενεργείται την 8 Δεκεμβρίου 1974. Υπέρ της «Αβασίλευτης Δημοκρατίας» τάσσεται το 69,18% των ψηφοφόρων.

Από 24 Ιουλίου 1974 μέχρι 8 Δεκεμβρίου 1974 είναι η δεύτερη περίοδος Πολιτειακής Εκκρεμότητας στην πολιτική ιστορία του ελληνικού κράτους,

Η Ε’ Αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων ψηφίζει την 9 Ιουνίου 1975 νέο Σύνταγμα, που ορίζει:
«1. Το πολίτευμα της Ελλάδος είναι Προεδρευομένη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.
2. Θεμέλιον του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία.
3. Άπασαι αι εξουσίαι πηγάζουν εκ του Λαού και υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους, ασκούνται δε καθ’ ον τρόπον ορίζει το Σύνταγμα» (άρθρο 1).
Κατά τις αναθεωρήσεις του 1985/86 και του 2001 το συγκεκριμένο άρθρο παραμένει αυτούσιο.

ΕΝΕΡΓΟΣ ΧΡΟΝΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ
Ο χρόνος λειτουργίας κάθε μορφής πολιτεύματος από το 1828 μέχρι το 2004 έχει ως εξής:

ΧΡ ΜΗ ΗΜ
Απόλυτη Μοναρχία 11 2 12
Βασιλευομένη Δημοκρατία 84 11 22
Ελληνική Πολιτεία 5 8
Μεσοβασιλεία 1 6
Πολιτειακή εκκρεμότητα 2 2 29
Προεδρευομένη Δημοκρατία 40 9 6
Προεδρική Δημοκρατία 11 4
Συνταγματική Μοναρχία 30 21
Μετάβαση σε: << Προηγούμενη