Political Pedia  >   Πολιτικές δολοφονίες

Οι “Βαρκάρηδες” της Θεσσαλονίκης

Το 1871 στη Θεσσαλονίκη, ο αριθμός των Βουλγάρων που αποσχίστηκε από την ελληνική κοινότητα και προσχώρησε στην Εξαρχία ήταν μικρός. Είχαν όμως την υποστήριξη του Ρώσου προξένου και, από τη στιγμή που ιδρύθηκε το βουλγαρικό κράτος, των εκπροσώπων του. Στην αρχή, βέβαια, Βούλγαρος σήμαινε και Εξαρχικός, δημιουργούμενης έτσι μιας γλωσσικής /θρησκευτικής παρά μιας εθνικής ομάδας.

Η ευόδωση του ξεσηκωμού του 1876 ενάντια στην οθωμανική εξουσία τόνωσε τον εθνικισμό τους και αν είχε ισχύσει η Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου θα είχε παραχωρηθεί το μεγαλύτερο μέρος της ενδοχώρας της Θεσσαλονίκης στους Βουλγάρους. Μετά το 1878 και τη δημιουργία της αυτόνομης βουλγαρικής ηγεμονίας, πολιτικοί από τη Σόφια άρχισαν να απαιτούν αυτονομία και για τους Μακεδόνες. Για την επιτυχία των σκοπών τους χρησιμοποίησαν και τη σχολική παιδεία. Ίδρυσαν το 1880 ένα γυμνάσιο από το οποίο προσδοκούσαν να στελεχώσουν τα φιλοσλαβικά πολιτικά κινήματα.

Στη Θεσσαλονίκη ετοιμαζόταν μια νέα μαχητική οργάνωση. Το Νοέμβριο 1893 ιδρύθηκε η Βουλγαρική Μακεδονοαδριανουπολίτικη Επαναστατική Επιτροπή από άτομα που είχαν ενστερνισθεί τις ιδέες του ρωσικού αναρχισμού. Καλούσαν στις τάξεις τους όσους ήθελαν να αγωνιστούν για την απελευθέρωση της Μακεδονίας από τους Τούρκους και την αυτονομία της. Η Σόφια έβλεπε με καχυποψία την κίνηση και αμφέβαλε αν εξυπηρετούσε τα βουλγαρικά συμφέροντα.

Τελικά η Επιτροπή έβγαλε από τον τίτλο της κάθε αναφορά στη Βουλγαρία και έγινε γνωστή ως Εσωτερική Μακεδονική Επαναστατική Οργάνωση – ΕΜΕΟ (Βίτρισνα Μακεντόσκα Ρεβολιούσιολνα Οργανιζάτσια – VMRO) και το κεντρικό της σύνθημα ήταν:
«Η Μακεδονία στους Μακεδόνες»

Ανάμεσα στους ιδρυτές της ήταν οι Ντ. Γκρούεφ και Γκ. Πετρόφ, διευθυντές του βουλγαρικού σχολείου της Θεσσαλονίκης.

Η ΕΜΕΟ χώρισε το χώρο της Μακεδονίας σε 45 περιφέρειες και το 1894 – 1895 ιδρύθηκε η Ανώτατη Μακεδονική Επιτροπή (Verhovist Comital), γνωστή ως Βερχοβιστές, με αρχηγό τον Γκ. Ντέλτσεφ, διοικητή του βουλγαρικού μακεδονικού κομιτάτου.

Στο εσωτερικό της ΕΜΕΟ διαμορφώθηκαν δύο τάσεις: η μία, των Βερχοβιστών, που απέβλεπαν στη, με κάθε τρόπο, ενσωμάτωση της Μακεδονίας στη Βουλγαρία και η άλλη, των Σεντραλιστών (Centralen Komitet), που ήθελαν τη δημιουργία ανεξάρτητης ή αυτόνομης Μακεδονίας. Οι τάσεις αυτές, που διαφωνούσαν για τους τύπους και όχι για την ουσία, αποτέλεσαν ενιαίο φορέα το 1898, όταν αρχηγός της Ανωτάτης Μακεδονικής Επιτροπής ανέλαβε ο Μπ. Σαράφοφ, διευθυντής του βουλγαρικού Γυμνασίου Θεσσαλονίκης.

Η επιρροή της στο λαό δεν ήταν η αναμενόμενη. Αν και μονάδες της ΕΜΕΟ σκότωναν μπέηδες, φοροεισπράκτορες και χωροφύλακες, οι χωρικοί ήταν απρόθυμοι να τους βοηθήσουν. Και όταν το 1902, ένας φιλοβούλγαρος οπλαρχηγός με ένα σώμα 200 ανδρών πέρασαν τα σύνορα για αρχίσουν μια γενική εξέγερση, τον έδιωξαν οι ντόπιοι κάτοικοι. Η ένοπλη δράση της ΕΜΕΟ δεν ανησυχούσε το οθωμανικό κράτος.

Αλλά και η πολιτική της ΕΜΕΟ δεν είχε μεγαλύτερη επιτυχία. Στόχος της ήταν η αυτονομία της Μακεδονίας, όπως ονόμαζαν οι χριστιανοί των Βαλκανίων και της Ευρώπης συνολικά τα βιλαέτια της Θεσσαλονίκης, του Μοναστηρίου και των Σκοπίων, με Βούλγαρο κυβερνήτη με έδρα τη Θεσσαλονίκη και Βούλγαρους αξιωματούχους. Σ’ αυτή την προοπτική, οι Έλληνες στήριξαν τις οθωμανικές αρχές και βοήθησαν, στη Θεσσαλονίκη, τη σουλτανική αστυνομία στον εντοπισμό των ανθρώπων της ΕΜΕΟ.

Ένα άλλο, και σπουδαίο, εμπόδιο στη δραστηριότητα της ΕΜΕΟ ήταν η αντίθεση των Μεγάλων Δυνάμεων. Η Ρωσία είχε στρέψει την προσοχή της στην κεντρική και ανατολική Ασία, οι δε Βρετανία και Αυστρία έβλεπαν τα Βαλκάνια σαν μια περιοχή όπου μπορούσαν να συνεργαστούν για τη διατήρηση του status quo. Πίεζαν την Πύλη για σταδιακές μεταρρυθμίσεις, και όχι επαναστατικές αλλαγές, ώστε να βελτιωθεί η διακυβέρνηση των επαρχιών.

Ο σουλτάνος για να καθησυχάσει τις Μεγάλες Δυνάμεις, την 8 Δεκεμβρίου 1902 στέλνει στη Θεσσαλονίκη γενικό επιθεωρητή των βιλαετίων της Μακεδονίας τον Χουσεΐν Χιλμί πασά με οδηγίες να εφαρμόσει ένα σχέδιο μεταρρυθμίσεων. Όμως ουσιαστικές αλλαγές δεν υπήρξαν. Το πρόβλημα όμως ήταν η πρόταση των Βερχοβιστών για δημιουργία αυτόνομης Μακεδονίας, που θα περιλάμβανε τα βιλαέτια Θεσσαλονίκης, Μοναστηρίου και Θράκης.

Η Πύλη και οι Μεγάλες Δυνάμεις εκτιμούσαν ότι επρόκειτο για επανάληψη της Ανατ. Ρωμυλίας, που αφού ανακηρύχθηκε ημιαυτόνομη με τη Συνθήκη του Βερολίνου, ενσωματώθηκε πραξικοπηματικά το 1885 στη Βουλγαρία. Χαρακτηριστικά ήταν τα λόγια του Χρ. Τατάρτσεφ για τους στόχους της ΕΜΕΟ για τη Μακεδονία:

«… Δεν ήταν δυνατό να υιοθετήσουμε το σύνθημα της άμεσης προσάρτησης της Μακεδονίας στη Βουλγαρίας, γιατί βλέπαμε ότι αυτό θα συναντούσε μεγάλες δυσκολίες, εξαιτίας των Μεγάλων Δυνάμεων και των επί της Μακεδονίας βλέψεων των γειτονικών μικρών κρατών και της Τουρκίας. Κάναμε τη σκέψη ότι μια αυτόνομη Μακεδονία, θα μπορούσε ευκολότερα να ενωθεί με τη Βουλγαρία…».

Μερικοί νεαροί αναρχικοί στη Θεσσαλονίκη πίστεψαν ότι αν κτυπούσαν τα σύμβολα του ευρωπαϊκού καπιταλισμού θα ανάγκαζαν τις Δυνάμεις να παρέμβουν. Διάλεξαν την κοσμοπολίτικη Θεσσαλονίκη γιατί ήταν έδρα οθωμανικών αρχών, έδρα Γενικών Προξενείων, δυναμικό εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο, σιδηροδρομικός και οδικός κόμβος και λιμάνι με πυκνά δρομολόγια για άλλα λιμάνια της Μεσογείου.

Αποφάσισαν να ανατινάξουν την Οθωμανική Τράπεζα, στην ευρωπαϊκή συνοικία. Υιοθέτησαν τον όρο Βαρκάρηδες ή Γκεμιτζήδες (Gemidji) ταυτίζοντας τους εαυτούς τους με όσους εγκαταλείπουν την καθημερινή ρουτίνα και τα όρια της έννομης τάξης και αρμενίζουν προς την ελευθερία και τις άγριες θάλασσες πέρα απ’ το νόμο. Αρχηγός της ομάδας ήταν στην αρχή ο Γ. Ποπ Γιορντάνωφ (ή Ortzeto) από τα Βελεσσά (σημερινό Βέλες) και αργότερα ο Μπ. Σαράφωφ.

Αγόρασαν εκρηκτικά από την Κωνσταντινούπολη και τα έφεραν λαθραία στη Θεσσαλονίκη σαν κιβώτια σαρδέλες. Νοίκιασαν ένα μπακάλικο απέναντι από την Τράπεζα, έσκαψαν ένα τούνελ κάτω από το δρόμο και το γέμισαν εκρηκτικά. Στην ομάδα των Βαρκάρηδων προστέθηκαν ειδικά εκπαιδευμένοι σε δυναμιτιστικές δολιοφθορές Βούλγαροι που ήρθαν μυστικά στην πόλη.

Μετάβαση σε: Επόμενη >>