Πολιτικοί σχηματισμοί – εισαγωγή

Κατά την μεταπολεμική περίοδο, τα πολιτικά κόμματα, με αρχηγική μορφή, είτε αποτελούσαν συνέχεια εκείνων της προπολεμικής, είτε απεικόνιζαν τα πάθη της εμφυλιοπολεμικής περιόδου με αποκορύφωμα τη διατήρηση εκτός νόμου του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος.

Η μεταπολίτευση του 1974 έδωσε την ευκαιρία να δημιουργηθούν κομματικοί σχηματισμοί αρχών με δημοκρατική δομή, που οι κυριότεροι διατηρούνται μέχρι σήμερα (2004) και όταν χρειάστηκε κάποια απ’ αυτά να αλλάξουν ηγεσία, αυτό έγινε δημοκρατικά, ομαλά και χωρίς σοβαρούς εσωτερικούς τριγμούς. Εμφανίζονται επίσης, την περίοδο αυτή, κομματικοί σχηματισμοί-κομπάρσοι, που κατά την εκλογική τους δραστηριότητα συγκεντρώνουν ελάχιστο αριθμό ψήφων και κομματικοί σχηματισμοί-διάττοντες αστέρες, δορυφόροι μεγαλύτερων, που μετά από μια σύντομη εκλογική παρουσία αυτοδιαλύονται.

Ας σημειωθεί ότι για πρώτη φορά σε ελληνικό συνταγματικό κείμενο γίνεται αναφορά σε πολιτικά κόμματα στο Σύνταγμα του 1975:

«1. Έλληνες πολίτες που έχουν το εκλογικό δικαίωμα μπορούν ελεύθερα να ιδρύουν και να συμμετάσχουν σε πολιτικά κόμματα, που η οργάνωση και η δράση τους οφείλει να εξυπηρετεί την ελεύθερη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Πολίτες που δεν απέκτησαν ακόμη το δικαίωμα να εκλεγούν μπορούν να συμμετέχουν στα τμήματα νέων των κομμάτων.

2. Τα κόμματα έχουν δικαίωμα στην οικονομική τους ενίσχυση από το Κράτος για τις εκλογικές και τις λειτουργικές τους δαπάνες, όπως ο νόμος ορίζει. Νόμος ορίζει τις εγγυήσεις διαφάνειας ως προς τις εκλογικές δαπάνες και γενικά την οικονομική διαχείριση των κομμάτων, των βουλευτών, των υποψηφίων βουλευτών και των υποψηφίων στην τοπική αυτοδιοίκηση όλων των βαθμών. Με νόμο επιβάλλεται ανώτατο όριο εκλογικών δαπανών, μπορεί να απαγορεύονται ορισμένες μορφές προεκλογικής προβολής και καθορίζονται οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες η παράβαση των σχετικών διατάξεων συνιστά λόγο έκπτωσης από το βουλευτικό αξίωμα με πρωτοβουλία του ειδικού οργάνου του επόμενου εδαφίου. Ο έλεγχος των εκλογικών δαπανών των κομμάτων και των υποψηφίων βουλευτών διενεργείται από ειδικό όργανο που συγκροτείται και με τη συμμετοχή ανώτατων δικαστικών λειτουργιών, όπως νόμος ορίζει. Με νόμο μπορούν να επεκταθούν οι ρυθμίσεις αυτές και στους υποψηφίους για άλλες αιρετές θέσεις.

3. Απαγορεύονται απολύτως οι οποιασδήποτε μορφής εκδηλώσεις υπέρ ή κατά πολιτικού κόμματος στους δικαστικούς λειτουργούς και σε όσους υπηρετούν στις ένοπλες δυνάμεις και στα σώματα ασφαλείας. Απαγορεύονται απολύτως οι οποιασδήποτε μορφής εκδηλώσεις υπέρ ή κατά πολιτικού κόμματος, κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, στους υπαλλήλους του Δημοσίου, οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή δημοσίων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή επιχειρήσεων η διοίκηση των οποίων ορίζεται άμεσα ή έμμεσα από το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή μέτοχο» (άρθρο 29).

Κατηγορίες κομματικών σχηματισμών

ΚΟΜΜΑΤΙΚΟΙ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΕ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΑ

Ο συνηθισμένος αριθμός κομματικών σχηματισμών που εκπροσωπούνται σε κοινοβούλια είναι τρεις (3) που προκύπτουν μετά από 16 εκλογικές αναμετρήσεις (15 για το εθνικό κοινοβούλιο και 1 για τη γερουσία).
Οι περισσότεροι κομματικοί σχηματισμοί (11) εκπροσωπήθηκαν στο εθνικό κοινοβούλιο μετά από τρεις (3) εκλογικές αναμετρήσεις: 07.11.1926, 26.01.1936, 08.04.1990.
Ανεξάρτητοι – μεμονωμένοι υποψήφιοι εκπροσωπήθηκαν στο εθνικό κοινοβούλιο μετά από 32 εκλογικές αναμετρήσεις.