Οι μονές του Αγίου Όρους

 

Οι 20 μονές του Αγίου Όρους, κατά ιεραρχική τάξη, η οποία θεωρείται αμετάβλητη και δεν μπορεί να αυξομειωθεί είναι :

1. Μεγίστης Λαύρας,  (ιδρύθηκε το 963)

2. Βατοπεδίου, ( ιδρύθηκε το 972)

3. Ιβήρων, (ιδρύθηκε το 972)

4. Χιλανδαρίου, (ιδρύθηκε το 1197)

5. Διονυσίου, (ιδρύθηκε το 1375)

6. Κουτλουμουσίου, (ιδρύθηκε τον 12° αιώνα)

7. Παντοκράτορος, (ιδρύθηκε το 1363)

8. Ξηροποτάμου, (ιδρύθηκε το 970)

9. Ζωγράφου, ( ιδρύθηκε το 973)

10. Δοχειαρίου, (ιδρύθηκε το 970)

11. Καρακάλλου (ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα)

12. Φιλοθέου, (ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα)

13. Σίμωνος Πέτρας, (ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα)

14. Αγίου Παύλου, (ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα)

15. Σταυρονικήτα (ιδρύθηκε το 1541)

16. Ξενοφώντος, ( ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα)

17. Γρηγορίου, (ιδρύθηκε τον 14ο αιώνα)

18. Εσφιγμένου, (ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα)

19. Ρωσικού (Παντελεήμονος), (ιδρύθηκε τον 10ο αιώνα)

20. Κωνσταμονίτου (ιδρύθηκε τον 11ο αιώνα)

Παλαιότερα  οι Μονές διακρίνονταν σε κοινόβιες και ιδιόρρυθμες, ανάλογα με τον τρόπο της οργάνωσης και της διοίκησής τους. Σήμερα εξακολουθούν όχι μόνον να αυτοδιοικούνται, διαχειρίζονται μόνες τους τις περιουσίες τους  και όλες ανεξαιρέτως είναι κοινόβιες.

Τα εξαρτήματά των Μονών του Αγίου Όρους

Οι σκήτες, σύνολα καλυβών ή και μικρότερων ακόμη οικημάτων όπως τα καθίσματα, τα ησυχαστήρια, τα ερημητήρια και οι εγκλείστρες. Οι σκήτες είναι 12 έχουν μορφή οικισμού,  διακρίνονται σε κοινόβιες και ιδιόρρυθμες και υπάγονται στις Μονές.

Τα κελιά, μοναστικά αγροτικά οικήματα, σε κάθε ένα από τα οποία ασκείται ένας μοναχός (γέροντας ) τον οποίο συνήθως ακολουθούν 2 ακόμη μοναχοί ή και 3 δόκιμοι μοναχοί ή υποτακτικοί.

Οι καλύβες, τα ησυχαστήρια, τα καθίσματα, τα ερημητήρια και οι εγκλείστρες είναι τόποι ιεροί των Κυρίαρχων Μονών, στους οποίους ασκείται συνήθως ένας μοναχός, ο οποίος ζει από τα ελέη των Μονών και τους καρπούς της γης.

Το Αγιον Όρος βρίσκεται υπό την άμεση πνευματική δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Τα όργανα του Αγίου Όρους δεν είναι όργανα κρατικής διοικήσεως, ούτε όργανα αυτοδιοικούμενου καθ’ ύλην οργανισμού, αλλά όργανα τοπικής αυτοδιοίκησης, αιρετά και όχι διοριζόμενα, χωριζόμενα σε μονοπρόσωπα και συλλογικά.

 

 

Άγιον Όρος – Διοίκηση

1. O Ηγούμενος για τις Μονές. Εκλέγεται ισόβια από τους μοναχούς και σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό κάθε μονής. Κατά την άσκηση της διοικητικής του εξουσίας οφείλει, πάντως, να συνεργάζεται στενά με την Επιτροπή.

2. Ο Δικαίος για τις σκήτες, ένας από τους Γέροντες των καλυβών που να διακρίνεται για την αρετή του και τη διοικητική του ικανότητα. Εκλέγεται από τους Γέροντες των Μονών κάθε Μάιο και η θητεία του είναι ετήσια.

Στα συλλογικά διοικητικά όργανα των Μονών και των εξαρτημάτων τους υπάγονται :

Η Επιτροπή και η Γεροντία για τις Κυρίαρχες Μονές και οι Σύμβουλοι και η Σύναξη των Γερόντων για τις Σκήτες.

Η Επιτροπή αποτελείται από δύο ή τρία μέλη τα οποία προέρχονται από τη Γεροντία, η θητεία των οποίων είναι ετήσια και εκλέγονται από τη Γεροντία. Η Επιτροπή συνεργάζεται πάντοτε με τον Ηγούμενο που είναι πρόεδρός της και ασκούν μαζί με τη διοίκηση και τη διαχείριση της Μονής.

Στα γενικά διοικητικά όργανα του Αγίου Όρους υπάγονται η Ιερή Κοινότητα, η Ιερή Επιστασία και η Έκτακτη Εικοσαμελής Σύναξη. η Ιερή Κοινότητα, ως Ανώτατη Αρχή, εποπτεύει για τη πιστή τήρηση του Καταστατικού Χάρτη του Αγίου Όρους.

Η Ιερή Κοινότητα του Αγίου Όρους, η οποία εδρεύει στις Καρυές, είναι σώμα διαρκές, που αποτελείται από τους 20 αντιπροσώπους των ισάριθμων Κυριαρχικών Μονών του Αγίου Όρους.
Αυτοί εκλέγονται ο καθένας από τη Μονή που προέρχεται σύμφωνα με τον εσωτερικό κανονισμό της Μονής του, μέσα στο 1ο 15θήμερο του μηνός Ιανουαρίου κάθε έτους.

Η Ιερή Επιστασία ασκεί  την εκτελεστική εξουσία της Ιερής Κοινότητας και αποτελείται από 4 μέλη. ΟΙ είκοσι Ιερές Μονές διαιρούνται σε 5 τετράδες, κάθε μια από τις οποίες ασκεί την Ιερή Επιστασία για 1 χρόνο ανά πενταετία.

Ο Επιστάτης της πρώτης στην τάξη Μονής καλείται Πρωτεπιστάτης, είναι ο Πρόεδρος της Ιερής Επιστασίας και ως σύμβολο της εξουσίας του κρατάει τη ράβδο του Πρώτεπιστάτη.

Οι 5 τετράδες που προαναφέρθηκαν είναι οι εξής :

Α’ Τετράς : Μεγίστης Λαύρας, Δοχειαρίου, Ξενοφώντος και Εσφιγμένου

Β’ Τετράς : Βατοπεδίου, Κουτλουμουσίου, Καρακάλλου και Σταυρονικήτα

Γ’ Τετράς : Ιβήρων, Παντοκράτορος, Φιλοθέου και Σίμωνος Πέτρας

Δ’ Τετράς : Χιλανδαρίου, Ξηροποτάμου, Αγίου Παύλου και Γρηγορίου

Ε’ Τετράς : Διονυσίου, Ζωγράφου, Ρωσικού και Κωνσταμονίτου

Ο  Διοικητής  του Αγίου Ορους ο οποίος διορίζεται από το Υπουργείο Εξωτερικών και διαμένει στις Καρυές, όπου εδρεύει και η Διοίκηση, έχει την ευθύνη της τήρησης του Καταστατικού Χάρτη και των προβλεπομένων θεσμών του, καθώς και η ευθύνη της Ελληνικής πολιτείας σε θέματα τάξης και ασφάλειας.

 

 

Καθεστώς του Αγίου Όρους – Αυτοδιοίκητο

 

Αρθρο 105

1. H χερσόνησος του Άθω, από τη Mεγάλη Bίγλα και πέρα, η οποία αποτελεί την περιοχή του Aγίου Όρους, είναι, σύμφωνα με το αρχαίο προνομιακό καθεστώς του, αυτοδιοίκητο τμήμα του Eλληνικού Kράτους, του οποίου η κυριαρχία πάνω σ αυτό παραμένει άθικτη. Aπό πνευματική άποψη το Αγιο Όρος διατελεί υπό την άμεση δικαιοδοσία του Oικουμενικού Πατριαρχείου. Όλοι όσοι μονάζουν σ αυτό αποκτούν την ελληνική ιθαγένεια μόλις προσληφθούν ως δόκιμοι ή μοναχοί, χωρίς άλλη διατύπωση.
2. Tο Άγιο Όρος διοικείται, σύμφωνα με το καθεστώς του, από τις είκοσι Iερές Mονές του, μεταξύ των οποίων είναι κατανεμημένη ολόκληρη η χερσόνησος του Αθω, το έδαφος της οποίας είναι αναπαλλοτρίωτο.
H διοίκησή του ασκείται από αντιπροσώπους των Iερών Mονών, οι οποίοι αποτελούν την Iερή Kοινότητα. Δεν επιτρέπεται καμία απολύτως μεταβολή στο διοικητικό σύστημα ή στον αριθμό των Mονών του Aγίου Όρους, ούτε στην ιεραρχική τάξη και τη θέση τους προς τα υποτελή τους εξαρτήματα. Aπαγορεύεται να εγκαταβιώνουν στο Αγιο Όρος ετερόδοξοι ή σχισματικοί.
3. O λεπτομερής καθορισμός των αγιορειτικών καθεστώτων και του τρόπου της λειτουργίας τους γίνεται από τον Kαταστατικό Xάρτη του Aγίου Όρους, τον οποίο, με σύμπραξη του αντιπροσώπου του Kράτους, συντάσσουν και ψηφίζουν οι είκοσι Iερές Mονές και τον επικυρώνουν το Oικουμενικό Πατριαρχείο και η Bουλή των Eλλήνων.
4. H ακριβής τήρηση των αγιορειτικών καθεστώτων τελεί ως προς το πνευματικό μέρος υπό την ανώτατη εποπτεία του Oικουμενικού Πατριαρχείου και ως προς το διοικητικό μέρος υπό την εποπτεία του Kράτους, στο οποίο ανήκει αποκλειστικά και η διαφύλαξη της δημόσιας τάξης και ασφάλειας.
5. Oι πιο πάνω εξουσίες του Kράτους ασκούνται από διοικητή, του οποίου τα δικαιώματα και καθήκοντα καθορίζονται με νόμο.
Mε νόμο επίσης καθορίζονται η δικαστική εξουσία που ασκούν οι μοναστηριακές αρχές και η Iερή Kοινότητα, καθώς και τα τελωνειακά και φορολογικά πλεονεκτήματα του Aγίου Όρους.

Πολιτικός Διοικητής του Αγίου Όρους

Νέος Πολιτικός Διοικητής του Αγίου Όρους, ανέλαβε ο  Αριστείδης Κασμίρογλου, τέως υποδιοικητής του ΚΕΔΑΚ.

Ο  Διοικητής  του Αγίου Ορους ο οποίος διορίζεται από το Υπουργείο Εξωτερικών και διαμένει στις Καρυές, όπου εδρεύει και η Διοίκηση, έχει την αρμοδιότητα της τήρησης του Καταστατικού Χάρτη και των προβλεπομένων θεσμών του, καθώς και η ευθύνη της Ελληνικής πολιτείας σε θέματα τάξης και ασφάλειας.